Najważniejsza rzeczą, którą wymyślił Walter Shewhart jest podział przyczyn zmienności na typowe przyczyny zmienności (common causes) i specjalne przyczyny zmienności (special causes). Jest to najważniejszy podział w metodologii zarządzania jakością Six Sigma
Typowe przyczyny zmienności to przyczyny, które w sposób powszechny, naturalny pojawiają się w procesie. Typowe przyczyny zmienności są typowym zjawiskiem w procesie.
Specjalne przyczyny zmienności to przyczyny, które nie są częścią procesu, które nie należą do tego procesu.
Wróćmy do naszego przykładu z jazdą samochodem po mieście.
Jak pamiętamy, samochód poruszający się po ulicach miasta narażony jest na wiele czynników, które wpływają na czas przejazdu.
Spróbujmy wymienić te czynniki: korki na światłach, śliska nawierzchnia, przechodnie na jezdni, rowerzyści, remonty, objazdy. Wszystkie te czynniki są nieodzownymi elementami ruchu ulicznego. Nie powiemy, że są to przyczyny wyjątkowe. Nie powiemy, że są to specjalne przyczyny zmienności. Typowe przyczyny zmienności są częścią procesu jazdy samochodem przez miasto. Przyczyny te nikogo nie dziwią. Jeżeli ktoś powie: „spóźniłem się, bo był korek na rondzie Żwirki i Wigury”, u większości osób pojawi się myśl: „przecież tam często jest korek, mógł to przewidzieć”.
W procesie jazdy samochodem przez miasto może pojawić się coś nieprzewidywalnego, coś co nie jest częścią tego procesu. Zjawiskiem takim może być złapanie gumy lub stłuczka. Takie rzeczy się zdarzają, ale nie są częścią procesu. Takie rzeczy zdarzają się bardzo rzadko. Są to właśnie specjalne przyczyny zmienności.
W procesie poruszania się metrem typowymi przyczynami zmienności jest tłok w wagonach lub kolejka przy bramkach. Przez to możemy nie zdążyć na najbliższe metro lub nie wejść do wagonu.
Kiedy pojawi się alarm bombowy wtedy bez wątpienia będziemy mieli do czynienia ze specjalną przyczyną zmienności.
Ważna uwaga na koniec: